Professionals in het forensisch sociaal domein kiezen vaak bewust voor hun vak. Ze zien het als zinvol en relevant om met deze complexe doelgroep te werken. Dit werk kan mentaal echter ook heel pittig zijn. Soms overstijgt de draaglast de draagkracht en kunnen klachten ontstaan. Wat zijn de risico- en beschermende factoren en wat kunnen organisaties doen om hun professionals mentaal veerkrachtig te houden? In dit boek staan deze vragen centraal. In 'Mentale veerkracht voor professionals' worden de vele factoren die in dit werk mentale veerkracht kunnen ondermijnen op een rij gezet. Aan de hand van concrete praktijkvoorbeelden en toepasbare adviezen wordt inzichtelijk gemaakt wat professionals én organisaties hieraan kunnen doen. Deel I beschrijft wat mentale veerkracht is en welke factoren deze veerkracht onder druk zetten, zoals agressie-incidenten, emotionele belasting en organisatorische stress. Het gaat ook in op mogelijke gevolgen wanneer draaglast de draagkracht overstijgt, onder meer burn-out, compassiemoeheid en secundaire traumatisering. Deel II richt zich op het versterken van mentale veerkracht door praktische strategieën voor professionals, teams en organisaties, zoals zelfzorg, reflectie, intervisie en nazorg, met aandacht voor preventie en interventies om klachten te voorkomen of te behandelen. Het boek is bestemd voor professionals (medewerkers en hulpverleners), leidinggevenden, (HR-)managers en studenten, werkend in of geïnteresseerd in het forensisch sociaal domein, zoals de forensische zorg, de reclassering, instellingen voor beschermd wonen / maatschappelijke opvang, (verslavings)zorg of het gevangeniswezen. Vivienne de Vogel en Nienke Verstegen hebben allebei jarenlange ervaring als onderzoekers werkzaam in het forensisch sociaal domein, waarin ze onder meer onderzoek doen naar mentale veerkracht en het leef- en werkklimaat. Inleiding 13 Deel I Mentale veerkracht – een dynamisch begrip Hoofdstuk 1 Wat is mentale veerkracht? 20 1.1 Definitie van mentale veerkracht 20 1.2 Kenmerken van mentale veerkracht 22 1.3 Meten van mentale veerkracht 25 1.4 Individuele verschillen 26 Hoofdstuk 2 Specifieke uitdagingen en eisen van het werken in het forensisch sociaal domein 29 2.1 Positieve aspecten van forensisch werk 29 2.2 Balans bewaren tussen controle en zorg 30 2.3 Emotiewerk 31 2.4 Meemaken van incidenten tijdens het werk 34 2.5 Spanningen in het contact met cliënten 36 2.6 Blootstelling aan emotioneel belastende verhalen 37 2.7 Maatschappelijke druk en beeldvorming 38 Hoofdstuk 3 Factoren die mentale veerkracht beïnvloeden 40 3.1 Persoonlijke kenmerken van professionals 40 3.2 Factoren in contact met collega’s en leidinggevenden 48 3.3 Factoren vanuit de organisatie 54 Hoofdstuk 4 Wanneer de draaglast de draagkracht overstijgt 61 4.1 Veelvoorkomende (tijdelijke) reacties 61 4.2 Compassiemoeheid 63 4.3 Burn-out 64 4.4 Morele stress of verwonding 64 4.5 Indirecte of secundaire traumatisering 66 4.6 Posttraumatische stressstoornis 67 4.7 Gevolgen voor de relatie met anderen 69 Deel II Versterken van mentale veerkracht en voorkomen van klachten Hoofdstuk 5 Wat kun je als professional zelf doen om mentaal veerkrachtig te blijven? 74 5.1 Eigen zuurstofmasker eerst 74 5.2 Afschakelen 77 5.3 Je hoofd leeg maken 78 5.4 Coping 80 5.5 Balans werk – privé 81 5.6 Humor 82 5.7 Hoop (onder)houden 84 5.8 Wat te doen na een schokkende gebeurtenis? 85 Hoofdstuk 6 Wat kan de organisatie doen om mentale veerkracht te versterken? 88 6.1 Niveaus van preventie 88 6.2 Werving en selectie 90 6.3 Training en opleiding 92 6.4 Normaliseer praten over emoties 94 6.5 Oplaadmomenten 95 6.6 Intervisie, supervisie, coaching 96 6.7 Organisatie van taken 98 6.8 Helder beleid over incidenten 100 6.9 Nazorg 106 Hoofdstuk 7 Wat te doen na ontstane klachten? 111 7.1 Erkennen van de hulpvraag 112 7.2 Wanneer is directe hulp nodig? 112 7.3 Zorgvuldige, op het individu gerichte aanpak 113 7.4 Professionele kaders en organisatorische randvoorwaarden 114 7.5 Mogelijke interventies 114 Tot slot 119 Geraadpleegde bronnen en verder lezen Lijst met gebruikte termen Meer informatie Reflectievragen per kerninzicht Biografie auteurs 123 130 135 139 143