Veel leerlingen en studenten met labels als dyslexie, ADHD, ADD, dyscalculie, TOS, dyspraxie, autisme en hoogbegaafdheid komen vroegtijdig thuis te zitten of voelen zich erg ongelukkig op school. Dat komt omdat ze als conceptueel denkers niet passen in een schoolsysteem dat erg lineair is ingericht. Een systeem waarin ze bijna dagelijks stress ervaren of waardoor ze zelfs getraumatiseerd raken. Dergelijke schooltrauma’s kunnen ook op volwassen leeftijd een grote rol spelen in spanningen die veel mensen in het werk, hun opleiding of in hun relatie ervaren. ‘Slimmer dan de juf’ legt uit wat conceptueel denken is – een manier van denken en informatie verwerken die nauw verbonden is met bovenstaande labels – en welke vooroordelen en misverstanden er over conceptueel denkers bestaan. Het boek legt uit waarom het schoolsysteem niet passend is voor deze leerlingen en studenten en wat de gevolgen daarvan zijn voor hun prestaties, zelfbeeld en zelfvertrouwen. Het bevat illustraties om de uitleg over de verschillende onderwerpen gemakkelijker te maken en QR-codes naar podcasts en filmpjes voor meer verdieping of verduidelijking. Tips en oefeningen helpen volwassenen, ouders en kinderen om stress te verminderen en geven ouders handvatten om hun kinderen effectiever te begeleiden. ‘Slimmer dan de juf’ is er niet alleen voor ouders met schoolgaande kinderen, maar voor iedereen die ooit op school gezeten heeft. Het helpt je om jezelf, je kind, je partner, maar ook je medewerker, je collega of je leerling of student beter te begrijpen én om deze labels op een positieve manier te benaderen. Voorwoord 11 1. Inleiding – Niet naar school willen 13 1.1 Dit boek is voor ouders, hun kinderen én alle andere volwassenen die op school hebben gezeten 13 1.2 Het ligt niet aan jou of aan jouw kind, maar aan het schoolsysteem 16 1.3 Wat heb je aan dit boek? 19 2. De intelligentie van het conceptuele brein 23 2.1 Labels die vaak samengaan 23 2.2 We zijn niet gestoord 26 2.3 We hebben een dominante hersenhelft 28 2.4 Twee verschillende hersenhelften = twee denkstijlen 30 2.5 Een glijdende schaal in denkstijlen en in labels 33 2.6 De taalverwerking in het brein 35 2.7 Taaldenkers versus Beelddenkers 38 2.8 De verschillen in logica van lijndenkers en conceptueel denkers 40 2.9 Conceptueel denkers zijn snelle denkers 42 2.10 Andere logica geeft ‘foute’ antwoorden en verwarring 44 2.11 Conceptueel denkers kijken en luisteren breder 46 2.12 Alle conceptueel denkers zijn hooggevoelig 49 2.13 Sterk associatief vermogen leidt tot goede ideeën 53 2.14 Hoe leren conceptueel denkers? 55 2.15 De nadelen en de nadelige gevolgen van het conceptuele denken 57 2.16 Het vaak te hoge ambitieniveau van conceptueel denkers 59 2.17 De aangepaste conceptueel denkers – een nog meer onzichtbare groep 62 3. Stigmatiserende (voor)oordelen over conceptueel denkers 65 3.1 De dwangbuis van de executieve functies 65 3.2 De mythe van de lage verwerkingssnelheid 68 3.3 School veroorzaakt een slechte concentratie bij conceptueel denkers 70 3.4 Het werkgeheugen wordt verkeerd getest 72 3.5 Dyslexie, TOS en dyscalculie staan los van intelligentie 74 3.6 De gebreken van IQ-testen en disharmonische profielen 77 3.7 Onderpresteren door hoogbegaafde kinderen 80 3.8 Dubbele minderheden worden vaak niet gezien 85 4. Conceptueel denkers passen niet in het schoolsysteem 89 4.1 De geschiedenis van ons schoolsysteem 89 4.2 School is een lineair ingericht systeem 92 4.3 Ontwikkelingen in onderwijsland die het er niet beter op maakten 96 4.4 Toename van labels in het onderwijs 99 4.5 Neurodiversiteit is een onbekend gegeven op scholen 102 4.6 Prestatiedruk wordt doorgespeeld naar leerlingen 105 4.7 Fouten maken mag niet 108 4.8 Hoe ondermijn je het plezier in lezen? 110 4.9 Conceptueel denkers leren op school niet hoe ze moeten studeren 116 4.10 Het beeldende denken is regelmatig een storende factor op school 120 4.11 De manier van beoordelen werkt in het nadeel van conceptueel denkers 123 5. Ons schoolsysteem werkt intellectuele uitsluiting in de hand 127 5.1 Leerlingen gaan voldoen aan de verwachtingen 127 5.2 Je wel of niet aanpassen aan het schoolsysteem 130 5.3 Te strenge docenten en ouders 132 5.4 Kapitaalvernietiging onder conceptueel denkers komt vaak voor 135 5.5 Verveling alom 138 5.6 De motivatie om naar school te gaan is laag 142 5.7 De meeste ‘thuiszitters’ zijn conceptueel denkende leerlingen 144 5.8 Het is niet jouw schuld 149 6. Conceptueel denkers worden dubbel getroffen door stress 151 6.1 Waarom veroorzaakt school zoveel stress? 151 6.2 Wat is stress? 154 6.3 Symptomen van stress 156 6.4 Wat gebeurt er in de hersenen bij stress? 158 6.5 Gestreste lijndenkers doen het beter op school dan gestreste conceptueel denkers 162 6.6 Conceptueel denkers zijn sneller overprikkeld 165 6.7 Je best doen op school is een vorm van vechten 169 6.8 Uitstelgedrag is vaak een vorm van vluchten 174 6.9 Een black­out hebben is een vorm van bevriezen 176 6.10 Veel stress geeft veel negatieve gedachten 179 7. School is een bron van stress en trauma 183 7.1 Ons schoolsysteem genereert een laag zelfvertrouwen 183 7.2 Op school verandert stress vaak in faalangst en trauma 186 7.3 De grootste trauma’s van conceptueel denkers 190 7.4 Trauma’s van vroeger bepalen onze reacties van nu 193 7.5 Veel schuld­ en schaamtegevoelens bij conceptueel denkers 198 7.6 Pesten op school is desastreus voor het zelfvertrouwen 202 7.7 Zelfmedicatie, drank, drugs en andere verslavingen 206 8. Hoe kan je kind school overleven? 209 8.1 Wat kun je als ouder doen? 209 8.2 Wat helpt om school te overleven? 217 8.3 Stress verminderen om effectiever te leren 223 8.4 Tot slot 228 Gebruikte literatuur en aanraders 231 Eindnoten 239 Dankwoord 251 Over de auteurs 253 Internetlinks 255